Meksikalı bilim insanı Prof. Ana María Cetto, UNESCO Sempozyumunda Bilimsel Diplomasi ve Nükleer Şeffaflığı Vurguladı
Uluslararası üne sahip Meksikalı bilim insanı Prof. Ana María Cetto, açılış konuşmasında, günümüzün küresel bağlamında bilimsel diplomasi ve şeffaflığın önemini vurguladı. “Bilimi Dünyaya Açmak: Yerel Bilgi ve Uluslararası Bilim Arasındaki Gerilimler” başlıklı bir konferans veren Cetto, açık bilimi teşvik etmek için küresel çapta sürdürülebilir çabalar çağrısında bulundu. Ayrıca, nükleer güvenlik ve kalıcı barış için uluslararası bilimsel diyaloğun vazgeçilmez olduğunu vurguladı.
Konuşma, sempozyumun üçüncü gününde gerçekleşti. Açılış konuşmasını, küresel sorunların çözümünde diyalog ve karşılıklı anlayışın hayati rolünü vurgulayan Meksika'nın İstanbul Başkonsolosu Alberto Fierro Garza yaptı.
Prof. Cetto: Küresel Bilim Yönetişiminde Seçkin Bir Kariyer
Profesör Ana María Cetto, kuantum mekaniğinin temellerine yaptığı katkılar ve uluslararası bilimsel diyaloğu teşvik etme konusundaki kararlılığıyla uluslararası alanda tanınan Meksikalı bir fizikçidir. Halen Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi (UNAM) Fizik Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olarak görev yapmaktadır. Kariyeri boyunca küresel bilim yönetişiminde öncü bir rol oynamıştır. Sekiz yıl boyunca Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapmıştır.
Pugwash Konferansları Yürütme Komitesi Başkanı ve Uluslararası Bilim Konseyi (ICSU) Genel Sekreteri gibi önemli liderlik pozisyonlarında bulunmuştur. Halen UNESCO Açık Bilim Yönlendirme Komitesi Başkanı olarak, açık ve kapsayıcı uluslararası bilimsel işbirliğini ilerletmeye devam etmektedir.
Sürekli Bir Diyalog Süreci Olarak “Açık Bilim”
Profesör Cetto, açık bilimin tamamlanmış bir başarı olarak anlaşılmaması gerektiğini vurgulamıştır. Bunun yerine, açık bilimi sürekli bir süreç olarak tanımlamıştır. 2021 UNESCO Açık Bilim Tavsiye Kararı'na atıfta bulunarak, bunun kapsamının yayınlara ve verilere açık erişimin çok ötesine uzandığını açıklamıştır.
Profesör Cetto'ya göre, açık bilim, bilim insanları ve toplumun tüm kesimleri arasında sürekli diyalogu teşvik etmelidir. Bilimsel uygulamaları tüm kültürlere, geleneklere ve dillere açarken, bilginin şeffaflık, işbirliği ve güven ortamında erişilebilir, yeniden kullanılabilir ve paylaşılabilir olmasını sağlamayı amaçlamaktadır.
Nükleer Alanda Şeffaflık ve Sorumluluk
Konuşmasının ana odağı, küresel nükleer ortamda açıklığın acil sorunu üzerineydi. Profesör Cetto, bilim insanlarının etik sorumluluğunu örnekleyen üç önemli açık mektubu vurguladı:
1. 1925 tarihli açık mektup, “Anti-Faşist Entelektüellerin Manifestosu”, İtalyan entelektüellerin faşizm karşısında bilimin sosyal sorumluluğu hakkında erken dönemdeki endişelerini dile getirdikleri mektup.
2. Niels Bohr'un 1950 tarihli Birleşmiş Milletler'e açık mektubu, aşırı gizliliğin bilimsel açıdan değerli bilgilerin serbest akışını engellediği ve nihayetinde nükleer silahlanmanın tırmanmasına yol açtığı konusunda uyarıda bulunmuştur.
3. 1955 Russell-Einstein Manifestosu, insanlığı nükleer savaşın felaketle sonuçlanacak etkilerine karşı uyardı ve uluslararası politikada köklü bir dönüşüm çağrısında bulundu.
Ayrıca, üyeleri nükleer silahlar da dahil olmak üzere kitle imha silahlarının geliştirilmesi, üretimi, test edilmesi, konuşlandırılması veya kullanımına karışmamayı taahhüt eden Japon ve Alman Fizik Derneklerinin ortak deklarasyonuna da atıfta bulundu.
Nükleer Savaşın Sonuçları Konulu BM Bilimsel Paneli'nin başkanlığını yürütmek
Profesör Cetto, son zamanlarda başlatılan önemli bir uluslararası girişime dikkat çekti: Nükleer savaşın sonuçlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmekle görevli, 21 üyeden oluşan bağımsız bir Birleşmiş Milletler Bilimsel Paneli'nin kurulması. Bu girişim, 2024 “Gelecek için Anlaşma” çerçevesinde başlatıldı.
Profesör Cetto, panelin karşı karşıya olduğu önemli zorlukları, özellikle de bilimsel açıklığın eksikliğinden kaynaklanan zorlukları kabul etti. Bunlar arasında, geçmişteki nükleer patlamalarla ilgili uzun süredir devam eden gizlilik nedeniyle eksik olan tarihsel veriler de yer alıyor.
Bu engelleri aşmak için Profesör Cetto, geniş çaplı uluslararası işbirliği çağrısında bulundu. Küresel toplumu, bilgi eksikliklerini gidermek için çeşitli uzmanlar belirleyerek, araştırma ve danışmanlık için finansal destek sağlayarak ve yaklaşan bölgesel diyaloglara katılarak katkıda bulunmaya davet etti. Sonuç olarak, siyasi karar vericileri etkili bir şekilde etkilemek için bilimsel kanıtların kamuoyunun farkındalığıyla birleştirilmesi gerektiğini vurguladı.
Ortak Bir Gelecek için Bilimsel Diplomasi
Profesör Cetto, açık mektuplar ve deklarasyonların gerekli sembolik eylemler olmakla birlikte, tek başına yeterli olmadıklarını vurgulayarak konuşmasını sonlandırdı. Bilimsel diplomasi yoluyla sürekli ve kurumsallaşmış bir diyalog çağrısında bulunarak, farklı kültürel ve tarihsel deneyimlerin şekillendirdiği çeşitli bakış açılarının dahil edilmesini istedi.
Konuşmasını Albert Einstein'ın ünlü sözleriyle sonlandırdı:
“Sorunlarımızı, onları yarattırken kullandığımız düşünceyle çözemeyiz.”
