Tanzimat’ı Yeniden Değerlendirmek

İbn Haldun Üniversitesi, Georgetown Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi işbirliği ile “Tanzimat’ı Yeniden Değerlendirmek” konulu çalıştay 4-5 Mayıs tarihleri arasında İbn Haldun Üniversitesi Medeniyetler İttifakı Enstitüsü, Süleymaniye Medrese-i Salis Yerleşkesi’nde yapıldı. Çalıştay, Türkiye’den ve yurtdışından bu konuda uzman Prof. Dr. Recep Şentürk, Prof. Dr. Murteza Bedir, Prof. Dr. Jonathan Brown, Prof. Dr. Ismail Kara, Prof. Dr. Engin Deniz Akarlı, Doç. Dr. Samy Ayoub, Doç. Dr. Sami Erdem ve Dr. Vahdettin Işık gibi birçok ismin katılımı ile gerçekleştirildi.

Çalıştayın açılışında konuşan Prof. Dr. Jonathan Brown, Osmanlı son dönemi hukuki gelişmelerinin literatürde ağırlıklı olarak batı eksenli değerlendirildiğini, halbuki dönemin gelişmelerini bölgesel ve küresel bir değişimin bir parçası olarak görmenin de mümkün olduğunu belirtti. Çalıştay boyunca Osmanlı son dönemi hukuki gelişmeleri, Osmanlı anayasal gelişmeleri, insan hakları ve ceza hukuku alanındaki gelişmeleri, Mecelle, 1917 Hukuk-ı Aile Kararnamesi, ticaret ve vakıf hukukuna ilişkin gelişmeler ekseninde yeniden ele alındı. Prof. Dr. Murteza Bedir, Osmanlı son döneminde, zamanın şartları ve yeni gelişmeler gözününe alınarak, ulema ve şeyhülislamın da katkılarıyla hukuk alanında kurumsal bir reform projesinin hayata geçirildiğini ifade etti. Prof. Dr. Recep Şentürk ise, fıkıhta zaten var olan eşitlik anlayışının, 19. yüzyılda gelişen eşit vatandaşlık anlayışı etrafında, Osmanlı uleması tarafından geliştirilerek daha kapsayıcı bir hale getirildiğini belirtti.

Çalıştayın son değerlendirme kısmında, Osmanlı son dönem reformlarının farklı değerlendirmeleri ve bakış açılarını gerektiren kompleks ve girift bir alan olduğu, ancak bu alanın gereken hassasiyet ve derinlikle ele alınmadığı belirtildi. Bununla birlikte, son birkaç yılda, gerek döneme ilişkin ortaya çıkarılan yeni bilgi ve belgeler, gerekse bu alana ilişkin değişen ve derinleşen toplumsal ve akademik ilginin bu alanı daha farklı bir şekilde değerlendirme imkanı sağladığı tespiti yapıldı. Çalıştay sonunda, bu alana ilişkin ilmi faaliyetinin geliştirilerek devam ettirilmesine ve son dönem Osmanlı reformlarının siyasi, kültürel, dini boyutlarının da ileriki tarihlerdeki etkinliklerde değerlendirilmesine karar verildi.